Veilige bank en samenleving

Cybercriminelen maken steeds geraffineerder gebruik van malafide websites om consumenten en ondernemers te misleiden. Naar schatting begint 91% van de cyberincidenten met een phishing e-mail. Een Anti-Phishing Shield zal naar verwachting de cyberweerbaarheid van Nederland verhogen en de fraudeschade verminderen. De bouwstenen zijn aanwezig: technische pilots draaien al, de juridische ruimte lijkt beschikbaar, en de maatschappelijke urgentie is hoog.

In België is een Anti-Phishing Shield al succesvol: het voorkomt dagelijks duizenden fraudegevallen. Nederland beschikt over vergelijkbare dreigingsinformatie, maar deze wordt nog onvoldoende benut. De telecomwet lijkt de benodigde ruimte wel te bieden. Een centrale organisatie als het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) kan deze informatie samenbrengen en beschikbaar stellen aan Internet Service Providers (ISP’s) zodat zij haar klanten kan waarschuwen. Het standaard aanbieden zal de effectiviteit sterk vergroten.

NVB pleit voor invoering van een Anti-Phishing Shield in Nederland

Laat het NCSC-dreigingsinformatie bundelen en delen met internetproviders, zodat zij klanten kunnen waarschuwen bij het bezoeken van bekende malafide websites. Dit waarschuwingssysteem moet standaard geactiveerd worden en niet door klanten afzonderlijk. Zo vergroten we de digitale veiligheid en beperken we schade door cyberfraude.

Door recente ontwikkelingen op het wereldtoneel is de internationale veiligheidssituatie verslechterd. Deze onrust kunnen problemen veroorzaken die mogelijk ook de bancaire sector raken, zoals cyberaanvallen, stroomuitval en financiële instabiliteit. Banken bereiden zich daarom actief voor om toekomstige schokken op te vangen.

Vitale infrastructuren zijn echter onderling afhankelijk van elkaar. De NVB vraagt van de overheid regie en het faciliteren van samenwerking tussen vitale sectoren om brede economische weerbaarheid te coördineren en Nederland gezamenlijk te beschermen. Ook burgers moeten handelingsperspectief krijgen om zo de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten.

NVB pleit voor nationale regie op weerbaarheid

Banken zijn erop gericht om sterk, robuust en weerbaar te zijn. Tegelijkertijd zijn ze afhankelijk van andere (vitale) sectoren, zoals de elektriciteitsvoorziening. De NVB vraagt de overheid niet alleen om samenwerking te faciliteren, maar om een nationale regie-infrastructuur op te zetten waarin vitale sectoren gezamenlijk scenario’s doorlopen, risico’s delen en maatregelen afstemmen. Laat de NCTV deze regie voeren, met mandaat en middelen.

Consumenten en ondernemers worden regelmatig getroffen door bankhelpdeskfraude. In 2024 bedroeg de totale schade door bankhelpdeskfraude bijna €23 miljoen. Uit onderzoek van banken blijkt dat slachtoffers in meer dan 75% van de gevallen tijdens de frauduleuze overboeking telefonisch in gesprek zijn met de oplichter. Banken willen hun klanten beter kunnen beschermen en daarom bij telecomaanbieders kunnen checken of iemand telefonisch in gesprek is tijdens het overboeken van geld.

Als banken kunnen controleren of een klant op dat moment aan de lijn is, kan een verdachte betaling tijdelijk worden geblokkeerd – en daarmee fraude worden voorkomen. Deze maatregel kan momenteel niet worden genomen vanwege de onmogelijkheid om gericht gegevens uit te wisselen tussen de banken en de telecomsector.

NVB pleit voor een wettelijke grondslag voor ‘Line Busy’-checks

Om de schade als gevolg van bankhelpdeskfraude verder terug te dringen is het nodig dat banken en telecomaanbieders gericht gegevens met elkaar kunnen uitwisselen. Daarom pleit de NVB voor een wettelijke grondslag in de Telecommunicatiewet die het mogelijk maakt dat banken bij telecomaanbieders kunnen controleren of een klant op het moment van een overboeking telefonisch in gesprek is (‘Line Busy’)

Banken onderschrijven het belang van een risicogebaseerde en proportionele anti-witwasaanpak en hebben zich de afgelopen jaren ingespannen om deze te verbeteren. Zij willen zich richten op de grootste witwasrisico’s, zonder onnodige lasten voor goedwillende klanten. Daarbij moeten zij voldoende comfort krijgen van toezichthouders om minder te kunnen en mogen doen bij lagere risico’s. Essentieel daarbij is intensivering van samenwerking en informatiedeling tussen publieke en private partners zodat banken hun poortwachterstaken proportioneel en gerichter kunnen doen.

Het EU AML-pakket vereist van banken vanaf 2027 veel meer gegevens van klanten registreren. Doelmatige toegang tot het Basisregistratie Personen (BRP) voorkomt dat banken deze gegevens meer dan 33 miljoen keer afzonderlijk moeten opvragen - zoveel bankrelaties zijn er immers in Nederland. Dit verlaagt de last op klant, bedrijf én bank, met waarborging van privacy en oog voor anti-discriminatie.

Om witwasrisico’s gericht aan te pakken en goedwillende klanten daarbij te ontzien pleit de NVB voor drie verbeterpunten:

• Inzet op een proportionele, risicogebaseerde anti-witwasaanpak in Europa en Nederland die lasten verlicht voor bonafide klanten en barrières voor criminelen verhoogt;

• Betere samenwerking en informatiedeling tussen banken, FIU, toezichthouders, opsporingsdiensten en andere poortwachters – ook wettelijk gefaciliteerd;

• Doelmatige toegang tot het BRP, zodat banken kunnen voldoen aan het EU AML-pakket zonder miljoenen keren dezelfde gegevens uit te vragen.

Wanneer er bij het verkrijgen van een hypothecaire lening onjuiste of vervalste inkomensgegevens worden verstrek, is er sprake van hypotheekfraude. Dit heeft grote gevolgen. Zo wordt eerlijke concurrentie op de woningmarkt verstoord, de fraudeur kan op deze manier een hogere hypothecaire lening krijgen. Dit stuwt de prijzen op onze krappe woningmarkt (verder) op. Aflossing van de hypotheekschuld kan plaatsvinden met crimineel verdiend, witgewassen geld. De woning kan vervolgens met crimineel geld worden verbouwd en met winst worden (door)verkocht. Zo wast de crimineel in één klap (en met winst) zijn geld wit.

Deze praktijk raakt de integriteit van de hypotheekverstrekker die wordt voorgelogen en het risico loopt op overkreditering. Om dit probleem aan te pakken werkt de NVB samen met politie, notarissen en Stichting Fraudebestrijding Hypotheken (SFH).

NVB pleit voor inkomensverificatie via de Belastingdienst

Geef hypotheekverstrekkers de mogelijkheid om het opgegeven inkomen te verifiëren bij de Belastingdienst. Dit kan op een manier die de privacy van klanten waarborgt en tegelijkertijd zorgt voor een eerlijkere en veiligere woningmarkt.

Online fraude is een groot maatschappelijk probleem. Om de schade als gevolg ervan verder terug te dringen is het essentieel dat publiek-private samenwerkingsverbanden - met voldoende beschikbaar gestelde middelen - structureel kunnen samenwerken en gericht gegevens mogen uitwisselen. De Integrale Aanpak Online Fraude (IAOF)is een publiek-private samenwerking tussen J&V, politie, OM, MinEZ, MinFin en uiteenlopende private partners zoals banken, telecomsector, Thuiswinkel.org, de Consumentenbond en VNO-NCW/MKB-Nederland.

Doel van de IAOF is om het aantal slachtoffers en de financiële schade van online fraude te verminderen. De politiek heeft zijn steun uitgesproken om de IAOF verder te ontwikkelen, echter heeft het daar geen budget voor gereserveerd.

NVB pleit voor structurele financiering van de Integrale Aanpak Online Fraude (IAOF)

Hiervoor is nodig dat er meerjarige financiering voor IAOF opgenomen wordt in de begroting van Justitie & Veiligheid. Daarnaast pleiten wij voor intensieve samenwerking op Europees niveau – want online fraude stopt niet bij de grens.