Circulaire economie
Een circulaire economie is niet alleen goed voor duurzaamheid, maar ook economisch en strategisch nodig. Door schaarste, prijsschommelingen en geopolitieke spanningen groeit de afhankelijkheid van kritieke grondstoffen uit het buitenland. Dat raakt bedrijven, investeringen en de weerbaarheid van onze economie. Banken willen circulaire ondernemers financieren, maar daarvoor zijn sterke circulaire businesscases nodig.
Snel naar: Standpunt
In het kort:
Circulariteit maakt onze economie weerbaarder en duurzamer;
Minder afhankelijkheid van grondstoffen is economisch nodig;
Financiering is alleen mogelijk als businesscases haalbaar en schaalbaar zijn.
Van lineair naar circulair
Onze economie werkt nog grotendeels lineair: we winnen grondstoffen, maken producten en gooien veel daarna weer weg. Dat model maakt Europa kwetsbaar. Veel grondstoffen zijn schaars, worden duurder en zijn steeds vaker onderdeel van geopolitieke spanningen, zoals exportbeperkingen, sancties of verstoringen in ketens. Dat leidt tot onzekerheid voor bedrijven en zet druk op investeringen en concurrentiekracht.
Europa is bovendien sterk afhankelijk van grondstoffen van buiten de EU, terwijl waardevolle materialen nog maar beperkt opnieuw worden ingezet. Uit analyses blijkt dat de EU nu 70–100% van veel kritieke grondstoffen importeert, terwijl 25–40% uit hergebruik zou kunnen komen. In de praktijk is dat nu minder dan 1%. Juist daar ligt de kracht van circulariteit: materialen langer gebruiken, hergebruiken en opnieuw waarde creëren.
Een circulaire economie helpt om risico’s in toeleveringsketens te verkleinen, grondstoffengebruik terug te dringen en tegelijk bij te dragen aan klimaatdoelen, minder waterverbruik en minder druk op biodiversiteit. Circulariteit is daarmee niet alleen duurzaamheidsbeleid, maar ook industrie- en grondstoffenbeleid.
Wat is ons standpunt over de circulaire economie?
De bankensector ziet circulariteit als noodzakelijk voor een toekomstbestendige economie. Om investeringen los te krijgen, zijn drie dingen nodig:
Maak circulaire modellen economisch aantrekkelijk, bijvoorbeeld via prijsprikkels en duidelijke normeringen
Maak circulariteit financierbaar, met risicodeling, garanties en publieke steun waar nodig
Zorg voor goede en vergelijkbare data, zoals informatie over materiaalgebruik en hergebruik
Daarnaast is Europese afstemming essentieel. Verschillende regels per lidstaat maken circulaire ketens onnodig kostbaar en ingewikkeld. Meer samenhang in Europese regels helpt bedrijven om op te schalen en geeft investeerders meer zekerheid.
Wat is de rol van banken bij de circulaire economie?
Banken spelen een belangrijke rol in de overgang naar een circulaire economie. Zij ondersteunen ondernemers met financiering, kennis en advies. Tegelijk zien banken dat circulaire businessmodellen vaak lastiger te financieren zijn dan lineaire modellen, juist omdat risico’s en rendementen minder voorspelbaar zijn.
Lineaire producten verwerken hun maatschappelijke kosten, zoals milieuschade, nog niet volledig in de prijs. Daardoor zijn ze vaak goedkoper en makkelijker te financieren. Circulaire modellen hebben juist vaker hogere startkosten en meer onzekerheden, bijvoorbeeld over restwaarde, schaalbaarheid en terugverdientijd. Het gevolg is dat geld vaker naar het lineaire model gaat, terwijl circulaire oplossingen de economie juist weerbaarder maken.
Banken werken er daarom aan om circulariteit standaard mee te nemen in financieringsaanvragen en hun processen hierop aan te passen. Dit vraagt ook om duidelijke regels, betere data en passende randvoorwaarden.
Wat doet de NVB binnen dit thema?
De NVB zet zich in voor een versnelde overgang naar een circulaire economie. Daarmee draagt zij bij aan klimaatdoelen, minder afhankelijkheid van kritieke grondstoffen en aan de strategische autonomie van Nederland en Europa.
De NVB werkt samen met partners aan kaders en randvoorwaarden die circulaire financiering beter mogelijk maken, zoals de Circular Economy Finance Guidelines, ontwikkeld met partners als de Kopgroep Circulair Financieren en Circle Economy. Ook brengt zij via position papers en explanatory papers het financiële narratief verder: circulariteit als een onderwerp van risico, weerbaarheid en strategische autonomie, naast duurzaamheid.
Daarnaast zet de NVB zich in voor betere randvoorwaarden in Nederland en Europa voor ondernemers met een circulair businessmodel, onder meer rond de Europese Circular Economy Act.
In 2024 ondertekenden de NVB, meerdere banken en de overheid een gezamenlijk statement om de circulaire economie te versnellen, met jaarlijkse bestuurlijke gesprekken over voortgang. Zo helpt de NVB om circulariteit van ambitie naar praktijk te brengen.
