Poortwachter
Een veilig en integer financieel stelsel is van groot belang voor de samenleving. Banken spelen daarin een sleutelrol als poortwachter. Zij helpen voorkomen dat het financiële systeem wordt misbruikt voor witwassen, terrorismefinanciering en het omzeilen van sancties. Dat vraagt om een aanpak die proportioneel en risicogebaseerd is.
Snel naar: Standpunt Veelgestelde vragen
In het kort:
Banken beschermen het financiële stelsel tegen misbruik;
Een risicogebaseerde en proportionele aanpak vergroot effectiviteit;
Samenwerking binnen het bredere AML/CFT‑ecosysteem is essentieel.
Vertrouwen in het financiële stelsel
De samenleving moet kunnen vertrouwen op een veilig en integer financieel stelsel. Financiële criminaliteit ondermijnt dat vertrouwen en kan grote maatschappelijke schade veroorzaken. Banken zijn wettelijk verplicht om misbruik van het financiële stelsel tegen te gaan en sanctiemaatregelen toe te passen.
Tegelijkertijd heeft de huidige aanpak ook impact op klanten. Bonafide bedrijven en burgers kunnen te maken krijgen met uitgebreide vragen en complexe processen. Daarom is het belangrijk dat toezicht en uitvoering zo zijn ingericht dat risico’s effectief worden aangepakt, zonder onnodige lasten of ongewenste gevolgen, zoals uitsluiting of ervaren discriminatie.
De komende jaren verandert de regelgeving ingrijpend door de invoering van het Europese anti‑witwaspakket, waaronder de anti‑witwasverordening (AMLR). Juist in deze overgangsfase is een duidelijke, consistente en risicogebaseerde aanpak noodzakelijk.
Wat is ons standpunt over het thema Poortwachter?
De bankensector pleit al jaren voor een meer risicogebaseerde en proportionele aanpak van anti‑witwaswetgeving en het toezicht daarop. Meer waar nodig en minder waar het kan. Dat vergroot de effectiviteit en vermindert onnodige lasten voor klanten en instellingen.
Belangrijke uitgangspunten daarbij zijn:
Prioritering op basis van risico’s
Duidelijke, werkbare en consistente wet‑ en regelgeving
Intensieve samenwerking tussen banken, toezichthouders, FIU en opsporingsdiensten
De sector is positief over het feit dat de risicogebaseerde benadering nadrukkelijk terugkomt in recente wetgeving en toelichtingen. Dit sluit aan bij de behoefte aan proportionaliteit, effectiviteit en het voorkomen van ongewenste maatschappelijke neveneffecten.
Wat is de rol van banken bij het thema Poortwachter?
Banken zijn wettelijk aangewezen als poortwachter van het financiële stelsel. Zij doen klantonderzoek, monitoren transacties en melden ongebruikelijke transacties. Daarmee leveren banken een belangrijke bijdrage aan het voorkomen en detecteren van witwassen, terrorismefinanciering en het omzeilen van sancties.
Een effectieve poortwachtersrol betekent ook dat banken keuzes maken. De focus ligt op de hoogste risico’s en op het zo moeilijk mogelijk maken voor criminelen. Tegelijkertijd is het belangrijk dat bonafide klanten zo min mogelijk hinder ondervinden. Dat vraagt om deskundigheid, goede data en nauwe samenwerking met toezichthouders, FIU, opsporingsdiensten en andere betrokken partijen.
Wat doet de NVB binnen dit thema?
De NVB zet zich in Nederland en Europa in voor een risicogebaseerde en proportionele uitvoering van anti‑witwasregelgeving en sanctiemaatregelen. Zij werkt daarbij samen met onder meer de ministeries van Financiën en Justitie & Veiligheid en met toezichthouders.
Daarnaast ondersteunt de NVB de bankensector met onder andere NVB‑standaarden voor risicogebaseerd klantonderzoek en met de Financial Crime Threat Assessment, waarmee banken risico’s beter kunnen identificeren en beheersen. Ook zet de NVB zich in voor betere informatiedeling en intensievere samenwerking binnen het bredere AML/CFT‑ecosysteem.
Waarom is een risicogebaseerde aanpak nodig?
Omdat niet elke klant en niet elke transactie hetzelfde risico vormt. Door capaciteit vooral in te zetten op de grootste risico's kunnen banken effectiever optreden tegen criminaliteit en onnodige lasten voor klanten met een laag risico beperken.
Wat betekent ‘meer waar nodig’?
Dat banken bij hogere risico’s – zoals complexe structuren, internationale geldstromen of concrete signalen – verdiepend klantonderzoek doen en transacties intensiever volgen.
Wat betekent ‘minder waar het kan’?
Dat banken bij lage risico’s vaker kunnen volstaan met bestaande informatie en eenvoudige bevestigingen, waardoor klantonderzoek sneller en minder belastend verloopt.
Staan toezichthouders hierachter?
Ja. De Nederlandsche Bank en het kabinet hebben benadrukt dat een meer risicogebaseerde aanpak nodig is zodat bonafide burgers en ondernemers een lastenluwe uitvoering ervaren en niet onnodig bevraagd worden.
Hoe werken banken en publieke partners aan een effectievere aanpak van witwassen?
Door gezamenlijk te focussen op de grootste risico’s en capaciteit gerichter in te zetten. De Financial Crime Threat Assessment (FCTA) helpt hierbij door dreigingen te vertalen naar concrete risicofactoren en signalen, zodat banken en partners hun aanpak beter kunnen afstemmen. Daarnaast zijn er diverse publike-private samenwerkingsverbanden om financiële criminaliteit te voorkomen.
Hoe wordt de aanpak van financiële criminaliteit meer datagedreven en proportioneel?
Door gebruik te maken van gezamenlijke analyses en gedeeld inzicht in risico’s. De FCTA biedt dit inzicht en ondersteunt banken bij een risicogebaseerde aanpak: meer waar nodig en minder waar het kan.